Piramidy Majów: Chichen Itza

10 listopada 2014. Chichen Itza - jeden z najwspanialszych, starannie odbudowany zespół archeologiczny Meksyku, położony na północy półwyspu Jukatan. Rozwijał się od VI do IX wieku n.e. jako ośrodek miejski Majów, ale pod koniec X wieku został zajęty przez tolteckich emigrantów z Tuli (Piramidy Meksyku:Tula), którzy wprowadzili tu kult Pierzastego Węża, kolumny w postaci wojowników i wiele innych szczegółów kultu, architektury i sztuki. Powstał wspaniały, chociaż eklektyczny, styl sztuki łączący kulturę Majów z kulturą Środkowego Meksyku. Chichen Itza podupadło ostatecznie około połowy XV wieku.

Najbardziej charakterystycznym obiektem dla Chichen Itza jest świątynia Pierzastego Węża, nazywanego przez Majów Kukulkan (azteckie Quetzalcoatl):

Bardzo kształtna piramida z świątynią Kukulkana na szczycie, nadbudowana, jak wiele dużych piramid w Meksyku, nad wcześniejszymi strukturami. Zawiera wiele symboli astronomicznych, jak np. 364 schody plus 365-ty stopień prowadzony do świątyni. Popatrzmy jeszcze na nią z bliska i z daleka:

Kiedyś można było wchodzić na górę i do świątyni, ale zakazano tego po śmiertelnym wypadku jakiejś Amerykanki, która spadła ze schodów. Podobno był też możliwy wstęp do wnętrza piramidy.

Kolejnym tolteckim elementem na Jukatanie jest Świątynia Wojowników z Grupą Tysiąca Kolumn:

i największe w Mezoameryce boisko do gry w piłkę (długość ścian to prawie 90 m):

W Chichen Itza padła mi karta do aparatu i wszystkie zdjęcia przepadły. Zrobiłem ponowny szybki obchód miasta z komórką w ręku, stąd ten inny format zdjęć. Niestety nie było już czasu na uchwycenie detali. Z innych budynków tolteckiego okresu mam jeszcze Świątynię (Ołtarz) Wenus z bogatymi reliefami:

i bardzo elegancką Świątynię Jaguarów przy boisku do gry w piłkę:

To było tzw. Chichen Itza Północne, Nowe Chichen, toltecko-majańskie, a na południe od niego rozciąga się Chichen Stare, z architekturą typową dla Majów okresu klasycznego, w stylu zwanym Puuc. Na przykład Kościół (nazwy nadane przez Hiszpanów):

po lewej, a na prawo od niego Dom Mniszek; te same budynki od tyłu:

Różnica stylu pomiędzy tymi dwoma dzielnicami olbrzymia. Wystające z muru często gęsto "haki" to nosy boga deszczu Chaca.

Stojący na terenie Grupy Południowej, ale pochodzący z nowszych czasów, El Caracol, czyli Ślimak:

To ten okrągły budynek ze spiralnymi schodami w środku (stąd nazwa); prawdopodobnie było to obserwatorium astronomiczne. Dwa inne nastrojowe fragmenty, nie wszystko zostało tak starannie odnowione, a i co starsze to w gorszym stanie: 

Na zakończenie jedno z fascynujących miejsc na Jukatanie - cenote:

Na wapiennej równinie trudno jest o wodę, ale znaleźć ją można pod powierzchnią w olbrzymich jaskiniach. Cenote to miejsce, gdzie strop jaskini się zawalił, odsłaniając podziemne jeziorko. Dla Indian były to miejsca święte. Prawdopodobnie Chichen Itza powstała w tym miejscu właśnie ze względu na to jeziorko. Wstęp akurat tutaj jest wzbroniony, ale w niektórych cenote można się wykąpać, co wasz reporter z przyjemnością zrobił (dowodów brak), a jeszcze inne można zwiedzać:

Można też spłynąć kawałek podziemną rzeką, na przykład żabką (mój styl) albo trzymając się kawałka czegoś (kamizelka ratunkowa w obu przypadkach obowiązkowa), co miałem przyjemność zrobić w parku tematycznym Xcaret na wybrzeżu pomiedzy Tulum a Cancun. Niestety zdjęcia z tych rozrywek, jak żywe puma i jaguar, bo to też zoo, delfiny i rekiny (można z nimi popływać) i wiele innych atrakcji, zniknęły razem ze zdjęciami z Chichen Itza.

Piramidy Majów: Tulum

Listopad 2014. Wracając z Coba wstąpiliśmy do Tulum, przedkolumbijskiego portu na karaibskim wybrzeżu Jukatanu. Zamieszkałe od XIII wieku do czasu przybycia Hiszpanów i jeszcze przez kilkadziesiąt lat później, jest jednym z ostatnich miast zbudowanych przez Majów. Było ważnym ośrodkiem handlowym, między innymi punktem handlu jadeitem i obsydianem, sprowadzanymi z terenów obecnej Gwatemali (do 700 km w linii prostej od Tulum), gdzie łodzie mogły wpływać rzekami w głąb lądu. Wywożono z kolei produkty rolne i rzemieślnicze. Tulum było też ważnym ośrodkiem kultu "Zstępującego (lub Nurkującego) Boga", którego spotkaliśmy już w Coba. I rzeczywiście, port był podporządkowane najpierw Coba, a potem Chichen Itza (jeszcze je odwiedzimy). 

Najbardziej charakterystycznym budynkiem jest El Castillo (Zamek) - piramida z dobrze zachowaną świątynią na szczycie:

El Castillo stoi nad dwunastometrowym klifem, tyłem do morza (być może służyło też jako latarnia morska):

Zaraz obok mała plaża w przerwie klifu (odpowiada jej przerwa w rafie koralowej), która stanowiła właściwy port:

W głębi, na początku kolejnego odcinka klifu, świątynia boga wiatru.

Obok El Castillo znajduje się mała świątynia nurkującego boga (widoczny nad wejściem):

Jest też kilka innych świątyń:

Niestety nigdzie nie wolno wchodzić... Ta pierwsza poniżej została nazwana Świątynią Fresków (ale nie można ich obejrzeć):

Całe miasto było otoczone murem, co jest nieczęsto spotykane w Ameryce Środkowej:

Mur widać w głębi w krzakach.

Tulum jest trzecim z najbardziej popularnych miejsc archeologicznych w Meksyku, po Teotihuacan i Chichen Itza; przewala się tu ponad 2 mln turystów rocznie. Niedaleko od ruin znajduje się plaża, która z kolei była w czasie naszych odwiedzin na liście dziesięciu najpiękniejszych plaż świata. Moi towarzysze pobiegli ją obejrzeć (wrócili rozczarowani), a ja włóczyłem się jeszcze po ruinach:  

Piramidy Majów: Coba

Listopad 2014. Coba, ruiny starożytnego miasta - państwa Majów w meksykańskim stanie Quintana Roo na Półwyspie Jukatan. Jego historia sięga początków naszej ery, rozkwit przypada na wieki VI do IX, ale zabudowa miejska istniała jeszcze w XIII wieku. Jest znane z rozbudowanego systemu dróg, dużej ilości wielkich steli upamiętniających władców i ważne wydarzenia, oraz drugiej co do wysokości piramidy zbudowanej przez Majów:

Ta piramida, nazwana przez nas Piramidą Schodów, ma 42 metry wysokości, a schody są naprawdę strome:

Na szczycie znajduje się świątynia z wizerunkami bogów zstępujących z nieba; warto zwrócić uwagę, że bogowie Majów zstępują głową w dół, jakby nurkowali (trudno odmówić logiki temu pomysłowi):

Wokół Coba dżungla jest płaska jak stół, to ta słynna wapienna płyta Jukatanu:

Jak się weszło, to trzeba i zejść:

Są też inne piramidy, mniejsze ale pięknie zgrabne:

A ta ma w dodatku zaokrąglone kanty:

Okazuje się, że budowanie okrągłych struktur kamiennych nie było łatwe, więc zrobiono przynajmniej jakiś krok w tym kierunku.  Okrągłe budowle pojawiły się dopiero w okresie postklasycznym, na Jukatanie w Chichen Itza, a u Azteków okrągłe budynki to najczęściej świątynie boga wiatru. Jednak chyba nikt nie zbudował dużej okrągłej piramidy (?).

Teraz przykład piramidy mocno zrujnowanej albo po prostu nie zrekonstruowanej:

Są też oczywiście boiska do gry w piłkę:

oraz budynki z tajemniczymi korytarzami nakrytymi łukiem korbelowym:

Kiedyś wszystko tu było porośnięte dżunglą:

Stele są chronione przed słońcem i deszczem:

Jedna z nich w zbliżeniu:

Nie jest łatwo się zorientować w szczegółach, wiec ustawiono pomoce naukowe:

Gdzie nie gdzie natrafiamy na zaskakujące detale architektoniczne:

Coba składa się z kilku oddzielnych "dzielnic" a pomiędzy nimi można przejechać wynajętym rowerem:

albo rowerową rikszą:

Wasz oszczędny reporter wybrał spacer pomimo wysokiej temperatury i duchoty w, w końcu, tropikalnej dżungli. Z Coba rozchodzi się przez dżunglę kilkadziesiąt dróg, najdłuższa ma ok. 100 km, poprowadzonych na specjalnie w tym celu zbudowanych groblach. Ich powierzchnia jest wyłożona białymi płytami gładkiego wapienia. Miało to pomagać w poruszaniu się po nich nocą, a to właśnie w celu uniknięcia wysokich dziennych temperatur. Na marginesie warto przypomnieć, że wszystkie towary były w tych kulturach przenoszone przez ludzi. Nie używano kół, nie było zwierząt pociągowych.